خشم باستانشناسان از «دستبرد به تاریخ ایران»؛ بازیگر فیلم اودیسه با جواهرات غارتشده ایران جنجالآفرین شد
سوفیانیوز: استفاده زندایا از گوشوارههایی منسوب به گنجینه باستانی زیویه ایران در مراسم رونمایی فیلم «اودیسه» کریستوفر نولان، موجی از انتقاد و خشم باستانشناسان و ایراندوستان را برانگیخت. منتقدان این اقدام را نمادی از بیتوجهی به میراث فرهنگی ایران و عادیسازی استفاده از آثار تاریخی خارجشده از کشور دانستهاند.
به گزارش سرویس چندرسانهای پایگاه خبری سوفیانیوز، استفاده بازیگر فیلم اودیسه از گوشوارههای سرقتی ایران در مراسم رونمایی از این فیلم، موجی از ناراحتی و خشم را در میان باستانشناسان و ایراندوستان سبب شده است.
گاردین نوشت: «زندایا» که نقش الهه آتنا را در فیلم کریستوفر نولان بازی میکند، در یک مراسم عکاسی در لندن، یک جفت گوشواره ساخته شده از آثار باستانی ایرانی مربوط به 700 سال قبل از میلاد مسیح به گوش داشت. واکنشها به این رخداد بسیار سریع بود و باستانشناسان از استفاده از آثار باستانی گرانبها و دارای اهمیت فرهنگی به عنوان لوازم جانبی در تبلیغ یک فیلم هالیوودی انتقاد کرده و آن را «دستبرد» به سهم ایران در بشریت دانستند.
این گوشوارهها متعلق به گالری و فروشنده آثار باستانی بارون لندن، مستقر در «میفر» است. براساس بیانیه رسمی بنیاد بارون این آثار در سال 2025 از یک جواهرساز لندنی به نام گلن اسپیرو خریدار شدهاند. براساس این بیانیه این آثار به گنجینه زیویه نسبت داده شده که در اواخر دهه 40 خورشیدی در شمال غرب ایران کشف شده و بعدها با به سرقت رفتن از ایران خارج شده است. این گنجینه از طلا، نقره، برنز و سفال بود که در سال 1947 پیدا شد و توسط چوپانان غارت شد. طبق یک مقاله تحقیقاتی در سال 2015، قطعات باقی مانده «در دهه 1960 در بازارهای عتیقه خارج از ایران فروخته شدند» و «اکنون در موزهها و مجموعههای خصوصی مختلف پراکنده شدهاند».
پروفسور سوسن بابایی، مورخ هنر متولد ایران و استاد موسسه کورتالد گفت: «تکاندهنده است که میبینیم هیچکس فکر نکرده شاید این ایده خوبی نباشد». او با ابراز «خشم» از اینکه زندایا این اشیاء باستانی را پوشیده است، گفت: «در میان کسانی که [سلبریتیها] را میپوشند، کسانی که از لوازم جانبی آنها استفاده میکنند، کسانی که آنها را به عنوان نمادهای زیبایی و قدرت و بیانگر بلندنظری فیلم قرار میدهند، دانش فرهنگی و حساسیت فرهنگی کافی وجود ندارد.»
این جنجال در میانه بررسی دقیق نهادهای غربی که آثار باستانی را در اختیار دارند، رخ داده است. پیش از این موزه بریتانیا به دلیل برنزهای غارت شده بنین، لوحهای محراب مقدس اتیوپی و سنگهای مرمر پارتنون با انتقاد مواجه شده است. همچنین آثار باستانی ایران و دیگر تمدنهای باستانی چون مصر که از این کشورها به سرقت رفته هم اکنون در موزههای مختلف دنیا از جمله لوور در پاریس و همچنین موزه نیویورک وجود دارند.
به نظر شما استفاده از آثار تاریخی یک کشور در مراسمهای تبلیغاتی، هنر است یا بیاحترامی به میراث فرهنگی؟