زنگ خطر «طاعون» در ایران به صدا درآمد! راز وحشتناک پزشکان طاعون فاش شد؛ این منقارهای عجیب قرار بود جلوی مرگ را بگیرند!
سوفیانیوز: قرن‌ها پیش، پزشکان برای نزدیک‌شدن به بیماران طاعون لباس‌هایی عجیب با ماسک‌های منقاری به تن می‌کردند؛ منقاری که داخلش را با گیاهان و مواد معطر پر می‌کردند، چون تصور می‌کردند بیماری از طریق «هوای آلوده» منتقل می‌شود. اما پشت این چهره‌های هولناک، یک اشتباه بزرگ علمی پنهان بود.
به گزارش سرویس چندرسانه‌ای پایگاه خبری سوفیانیوز، ببیماری طاعون یکی از مرگبارترین بیماری‌های عفونی در تاریخ بشر است؛ بیماری‌ای که هم انسان و هم حیوانات را درگیر می‌کند و در طول تاریخ باعث مرگ میلیون‌ها نفر و ایجاد تغییرات بزرگ اجتماعی و اقتصادی شده است. عامل این بیماری باکتری‌ای به نام یرسینیا پستیس (Yersinia pestis) است.
1. طاعون چگونه ایجاد می‌شود؟
باکتری یرسینیا پستیس معمولاً در میان جوندگان وحشی وجود دارد و می‌تواند از طریق کک‌های آلوده به انسان منتقل شود. این بیماری معمولاً چند روز پس از ورود عامل بیماری به بدن، علائم خود را نشان می‌دهد.
طاعون سه شکل اصلی دارد:
طاعون خیارکی: شایع‌ترین نوع طاعون است. در این حالت غدد لنفاوی بدن متورم و بسیار دردناک می‌شوند و تب، لرز، ضعف و سردرد نیز ممکن است ایجاد شود.
طاعون سپتی‌سمیک: زمانی اتفاق می‌افتد که باکتری وارد جریان خون شود. این نوع می‌تواند باعث آسیب شدید به اندام‌ها و مرگ بافت‌های بدن شود.
طاعون ریوی: ریه‌ها را درگیر می‌کند و می‌تواند باعث تب، سرفه، تنگی نفس و گاهی سرفه خونی شود. این نوع از طاعون می‌تواند از فردی به فرد دیگر از طریق قطرات تنفسی منتقل شود و در صورت درمان‌نشدن بسیار خطرناک است.
2. طاعون چگونه منتقل می‌شود؟
یکی از مهم‌ترین راه‌های انتقال طاعون، گزش کک آلوده است. این کک‌ها معمولاً با جوندگان آلوده در ارتباط هستند و می‌توانند با گزش انسان، باکتری را وارد بدن او کنند.
تماس مستقیم با حیوان آلوده نیز می‌تواند باعث انتقال بیماری شود. در مورد طاعون ریوی، انتقال از فردی به فرد دیگر از طریق قطرات تنفسی امکان‌پذیر است.
امروزه پزشکان می‌توانند با آزمایش نمونه‌هایی مانند خون، خلط یا مایع غدد لنفاوی بیماری را تشخیص دهند و با استفاده از آنتی‌بیوتیک‌ها آن را درمان کنند. تشخیص و شروع سریع درمان نقش مهمی در کاهش خطر مرگ دارد.
3. طاعون در طول تاریخ
طاعون بارها در تاریخ بشر به شکل همه‌گیری‌های گسترده ظاهر شده است. سه دوره بزرگ آن بیشتر از بقیه مورد توجه قرار گرفته‌اند.
طاعون ژوستینین در سده ششم میلادی یکی از نخستین همه‌گیری‌های بزرگ شناخته‌شده بود و بخش‌هایی از امپراتوری بیزانس و سرزمین‌های اطراف را درگیر کرد. در سال‌های 627 و 628 میلادی نیز بیماری در بخش‌هایی از شاهنشاهی ساسانی، به‌ویژه میان‌رودان، شیوع پیدا کرد.
چند قرن بعد، مرگ سیاه در قرن چهاردهم میلادی به یکی از بزرگ‌ترین فجایع جمعیتی تاریخ تبدیل شد. این بیماری بخش وسیعی از اروپا، آسیا و مناطق دیگری را درگیر کرد و میلیون‌ها نفر جان خود را از دست دادند.
سومین همه‌گیری بزرگ طاعون در قرن نوزدهم از چین آغاز شد و از مسیرهای تجاری به نقاط مختلف جهان رسید. همین دوره سرانجام به کشف عامل اصلی بیماری کمک کرد.
در سال 1894 میلادی، الکساندر یرسین باکتری عامل طاعون را شناسایی کرد و با این کشف، نگاه علمی به این بیماری وارد مرحله تازه‌ای شد.
4. پزشکان طاعون چرا ماسک منقاری می‌زدند؟
یکی از معروف‌ترین تصاویر مربوط به طاعون، پزشکانی هستند که لباس‌های بلند و ماسک‌هایی با منقار بزرگ به صورت دارند.
اما چرا این ماسک‌ها چنین شکلی داشتند؟
پزشکان آن دوره هنوز نمی‌دانستند باکتری‌ها عامل بیماری هستند و تصور می‌کردند طاعون از طریق هوای آلوده و بوی بد منتقل می‌شود.
به همین دلیل، داخل قسمت منقاری ماسک را با گیاهان معطر، گل‌های خشک و مواد خوشبو پر می‌کردند تا هوایی که تنفس می‌کنند پاک‌تر شود.
این تصور از علت بیماری درست نبود، اما لباس‌های بلند و پوشیده احتمال تماس مستقیم با بیمار و برخی عوامل محیطی را کاهش می‌دادند.
در واقع، پزشکان طاعون تلاش می‌کردند با دانشی که در اختیار داشتند از خودشان محافظت کنند؛ در حالی که هنوز قاتل واقعی را نمی‌شناختند.
5. یک باور عجیب درباره گربه‌ها و طاعون
یکی از روایت‌های مشهور درباره قرون وسطی به رفتار مردم با گربه‌ها مربوط می‌شود.
در برخی جوامع اروپایی، گربه‌ها به دلیل باورهای خرافی و ارتباط‌دادن آن‌ها با جادو و نیروهای شیطانی مورد آزار قرار می‌گرفتند.
از طرف دیگر، گربه‌ها می‌توانستند در کنترل جمعیت جوندگان نقش داشته باشند. به همین دلیل، برخی روایت‌های تاریخی و عامه‌پسند معتقدند کاهش جمعیت گربه‌ها باعث افزایش موش‌ها و در نتیجه گسترش طاعون شده است.
البته این موضوع را نباید به شکل ساده و قطعی بیان کرد؛ ارتباط میان کشتار گربه‌ها و مرگ سیاه پیچیده‌تر از یک رابطه مستقیم است و شواهد تاریخی درباره میزان این تأثیر همچنان محل بحث است.
با این حال، یک واقعیت مهم وجود دارد: جوندگان و کک‌های آلوده نقش مهمی در چرخه انتقال طاعون داشتند و شناخت این چرخه بعدها به درک بهتر بیماری کمک کرد.
6. از ترس و خرافات تا پزشکی مدرن
انسان‌ها در دوره‌های قدیم علت بسیاری از بیماری‌ها را نمی‌دانستند. به همین دلیل، برای توضیح طاعون به نظریه‌هایی مانند هوای آلوده، خشم الهی، طلسم، نجوم و حتی مقصر دانستن گروه‌های مختلف اجتماعی روی می‌آوردند.
در کنار این باورها، بعضی اقدامات عملی نیز به‌تدریج شکل گرفت؛ از قرنطینه کشتی‌ها و بیماران گرفته تا ضدعفونی وسایل، محدودکردن رفت‌وآمد و ایجاد مراکز درمانی خارج از شهرها.
کشف باکتری یرسینیا پستیس در سال 1894 نقطه عطفی در شناخت طاعون بود. از آن زمان، انسان توانست به جای تکیه بر حدس و خرافات، عامل بیماری و راه‌های انتقال آن را علمی‌تر بررسی کند.
امروز طاعون برخلاف گذشته یک بیماری ناشناخته و بدون درمان نیست و در صورت تشخیص سریع، با آنتی‌بیوتیک قابل درمان است.
داستان طاعون در واقع فقط داستان یک بیماری نیست؛ روایت مسیری است که بشر از ترس، خرافات و تصور «هوای مرگ‌آور» طی کرد تا سرانجام به شناخت باکتری، کک، جوندگان و راه‌های واقعی انتقال بیماری رسید.
طاعون در ایران
مرگ مشکوک یک کارمند مرکز تحقیقات طاعون در سیبری روسیه، دوباره نام «مرگ سیاه» را بر سر زبان‌ها انداخت؛ بیماری هولناکی که قرن‌ها پیش میلیون‌ها نفر را به کام مرگ فرستاد.
حالا هم‌زمان با افزایش نگرانی‌ها درباره احتمال طاعون ریوی، وضعیت این بیماری در روسیه زیر نظر مقام‌های بهداشتی قرار گرفته و وزارت بهداشت ایران نیز اعلام کرده موضوع را با دقت رصد می‌کند.
اگر خبر ورود طاعون به ایران تأیید شود، به نظر شما مهم‌ترین اقدام برای جلوگیری از گسترش آن چیست؛ قرنطینه، کنترل مرزها یا اطلاع‌رسانی گسترده به مردم؟ 👇
نظر شما چیست؟