لحظهای که پدر بمب اتم پشیمان شد: داستان پشت معروفترین آزمایش تاریخ هستهای
سوفیانیوز: زندگی و انتخابهای رابرت اوپنهایمر (کاشف بمب اتم) نمادی از معضل دیرپای دانشمندان است: تعارضی که میان منافع ملی و وجدان شخصیشان پدید میآید.
به گزارش سرویس علم و فناوری پایگاه خبری سوفیانیوز، در ساعات اولیه روز 16 ژوئیه 1945، در دل صحرای آلموگوردو (نزدیک خورنادا دل موئرتو) در فاصله حدود 56 کیلومتری از نیومکزیکو، نخستین بمب اتمی جهان آزمایش شد و این رویداد، معادلات قدرت جهانی را برای همیشه دگرگون کرد. رابرت اوپنهایمر، که مدیریت آزمایشگاه محرمانه لوس آلاموس را بر عهده داشت و نقش کلیدی در بخش علمی پروژه منهتن ایفا میکرد، مغز متفکر و طراح اصلی این بمب به شمار میرفت.
اوپنهایمر در سالهای جوانی عمدتاً غرق در تحصیلات و مباحث نظری فیزیک بود. اما با گسترش فاشیسم در دهه 1930، توجه او به مسائل سیاسی و رویدادهای جهانی جلب شد. در سال 1939، هنگامی که نیلز بور، فیزیکدان برجسته دانمارکی، خبر کشف شکافت هستهای توسط دانشمندان آلمانی را به اطلاع آمریکاییها رساند و نگرانیها درباره امکان ساخت سلاحهای بسیار ویرانگر توسط نازیها افزایش یافت، فرانکلین روزولت، رئیسجمهور آمریکا، پروژه منهتن را راهاندازی کرد و اوپنهایمر را به عنوان مدیر علمی آن برگزید.
پس از موفقیت آزمایش بمب اتمی و استفاده از آن در بمباران هیروشیما و ناگازاکی توسط ایالات متحده، مرحله تازهای در زندگی اوپنهایمر آغاز شد. او در مصاحبهای در دهه 1960 (حدود 15 سال پس از این حوادث)، برای نخستین بار به طور علنی درباره احساسات درونی خود سخن گفت. اوپنهایمر که به زبان سانسکریت و فرهنگ هند علاقهمند بود، در این مصاحبه اظهار داشت که بلافاصله پس از مشاهده انفجار، این جمله از متن مقدس هندو، بهاگاواد گیتا، به ذهنش رسید: «اکنون من مرگ شدهام، ویرانگر دنیاها».
پس از پایان جنگ جهانی دوم، اوپنهایمر ریاست کمیتهای در کمیسیون انرژی اتمی ایالات متحده را بر عهده گرفت.
سابقه گرایشهای او به ایدههای چپگرایانه و کمونیستی، همراه با این جایگاه، موجب شد دولت آمریکا تحقیقات امنیتی درباره او انجام دهد و در نهایت در سال 1954 مجوز امنیتیاش را لغو کند. او از سمتهای دولتی کنار گذاشته شد، اما به فعالیتهای علمی و تدریس در حوزه فیزیک ادامه داد. با این حال، 9 سال بعد، در سال 1963، رئیسجمهور وقت، جان اف. کندی، جایزه انریکو فرمی را به او اعطا کرد تا به نوعی حیثیت از دسترفتهاش را بازگرداند و پس از مرگ او نیز وفاداریاش به ایالات متحده مورد تأیید قرار گرفت.
اوپنهایمر در 18 فوریه 1967 (57 سال پیش)، در سن 62 سالگی بر اثر سرطان حنجره درگذشت.