جیمز وب دوباره تاریخ‌ساز شد؛ نزدیک‌ترین کهکشان به بیگ‌بنگ شناسایی شد

به گزارش سرویس علم و فناوری پایگاه خبری سوفیانیوز پژوهشگران در مطالعه‌ای تازه که 23 مه 2025 در پایگاه پیش‌انتشار آرکایو و ژانویه 2026 در مجله Open Journal of Astrophysics منتشر شد، نوشتند: کهکشان کشف‌شده با نام MoM-z14، «دورترین منبع تأییدشده‌ی طیف‌سنجی تا به امروز است که مرز رصدی را به تنها 280 میلیون سال پس از بیگ‌بنگ گسترش می‌دهد»،

به عبارت دیگر، نور این کهکشان تنها 280 میلیون سال پس از تولد جهان منتشر شده است و پس از سفر طولانی‌اش در سرتاسر کیهان، اکنون به زمین رسیده و حسگرهای فروسرخ تلسکوپ جیمز وب آن را شناسایی کرده‌اند.

روهان نایدو، نویسنده‌ی اصلی مطالعه از مؤسسه اخترفیزیک و تحقیقات فضایی کاولی در دانشگاه MIT، در بیانیه‌ای از ناسا در 28 ژانویه گفت: «به‌لطف جیمز وب، می‌توانیم دورتر از هر زمان دیگری را که انسان‌ها دیده‌اند، ببینیم و آنچه مشاهده می‌کنیم هیچ شباهتی به پیش‌بینی‌هایمان ندارد؛ چیزی که هم چالش‌برانگیز و هم هیجان‌انگیز است.»

کپی لینک

جستجو برای سپیده‌دم کیهانی

تلسکوپ جیمز وب از زمان آغاز عملیات در سال 2022، فراتر از آنچه دانشمندان انتظار داشتند، کهکشان‌های درخشان‌تر و باستانی‌تر یافته و با این کشفیات، نظریه‌های قبلی درباره دوران نوزادی جهان را به چالش کشیده است. پژوهشگران در مطالعه نوشتند: «این جمعیت غیرمنتظره [از کهکشان‌ها] جامعه علمی را هیجان‌زده کرده و پرسش‌های بنیادینی درباره شکل‌گیری کهکشان‌ها در 500 میلیون سال نخست پس از بیگ‌بنگ مطرح کرده است.»

با کشف نمونه‌های هرچه بیشتر، دانشمندان در تلاش‌اند تا تأیید کنند آیا این اجرام نورانی واقعاً کهکشان‌های باستانی هستند یا خیر. نایدو و همکارانش تصاویر موجود جیمز وب را برای شناسایی کهکشان‌های اولیه‌ی احتمالی بررسی کردند. پس از شناسایی MoM-z14 به‌عنوان هدفی احتمالی، آن‌ها در آوریل 2025 تلسکوپ را به سوی این جسم عجیب نشانه گرفتند.

یکی از روش‌هایی که دانشمندان می‌توانند سن یک جرم نجومی را اندازه‌گیری کنند، سنجش «انتقال به سرخ» آن است. با انبساط جهان، نور منتشرشده توسط اجرام دوردست به طول موج‌های بلندتر و «قرمزتر» کشیده می‌شود و هرچه نور مسافت بیشتری را پشت سر گذشته باشد، انتقال به سرخ آن بزرگ‌تر است.

کهکشان JADES-GS-z14-0 رکورددار قبلی قدیمی‌ترین کهکشان تأییدشده است.NASA, ESA, CSA, STScI, Brant Robertson (UC Santa Cruz)

تیم تحقیقاتی در مطالعه‌ی خود که هنوز مورد داوری همتا قرار نگرفته است، انتقال به سرخ کهکشان MoM-z14 را 14٫44 تأیید کرد؛ رقمی بالاتر از رکورددار قبلی دورترین کهکشان مشاهده‌شده، یعنی JADES-GS-z14-0، با انتقال به سرخ برابر 14٫18.

کهکشان MoM-z14 با توجه به نوری که ساطع می‌کند، نسبتاً فشرده است. قطر آن حدود 240 سال نوری برآورد می‌شود و تقریباً 400 برابر کوچک‌تر از کهکشان خودمان است. این کهکشان همچنین جرمی تقریباً برابر با ابر ماژلانی کوچک، کهکشان کوتوله‌ای دارد که به دور راه شیری می‌چرخد.

پژوهشگران MoM-z14 را در جریان یک دوره‌ی تشکیل سریع ستاره‌ها مشاهده کردند. این کهکشان همچنین شبیه به خوشه‌های کروی مشاهده‌شده در راه شیری، دارای نسبت نیتروژن به کربن بسیار بالایی است.

تصور می‌شود که این گروه‌های باستانی و فشرده که از هزاران تا میلیون‌ها ستاره تشکیل شده‌اند، در چند میلیارد سال ابتدایی جهان شکل گرفته باشند و قدیمی‌ترین ستاره‌های شناخته‌شده در کیهان نزدیک باشند. شباهت MoM-z14 به خوشه‌های امروزی می‌تواند نشان دهد که ستاره‌ها حتی در مراحل بسیار ابتدایی جهان نیز به روش‌های مشابهی شکل گرفته‌اند.

هرچند دانشمندان هنوز در پی تأیید کهکشان‌های با انتقال به سرخ بالا هستند، پژوهشگران انتظار دارند با نانسی گریس رومن، تلسکوپ فضایی فروسرخ نسل بعدی ناسا که برای رصد بخش‌های بسیار وسیع از آسمان طراحی شده است،، نامزدهای بیشتری پیدا کنند. این تلسکوپ ممکن است اواخر سال 2026 پرتاب شود.

بااین‌حال، کاملاً محتمل است که جیمز وب پیش از آن، رکورد خود را دوباره بشکند. پژوهشگران می‌نویسند: «به نظر می‌رسد جیمز وب آماده است تا افق‌های کیهانی را به‌طور چشمگیری گسترش دهد. انتقال به سرخ‌هایی که قبلاً باورنکردنی بودند و به دوران نخستین ستاره‌ها نزدیک می‌شدند، دیگر دور به نظر نمی‌رسند.»