(ویدئو) قبل از اختراع برق؛ ایرانیان 2500 سال پیش در کویر داغ یخ میساختند! داستان حیرتانگیز یخچالهای گِلی ایران
سوفیانیوز: آیا میدانستید ایرانیان باستان در گرمای 50 درجه کویر، یخ تولید و ذخیره میکردند؟ یخچالهای خشتی، شاهکاری از هوش و خلاقیت معماران ایرانی است که بدون ذرهای انرژی الکتریکی، آب را به یخ تبدیل میکرد. در این گزارش، راز مهندسی "یخچال" و "بادگیر" را فاش میکنیم؛ تکنولوژی که هنوز هم دانشمندان جهان را شگفتزده کرده است.
به گزارش سرویس علم و فناوری پایگاه خبری سوفیانیوز، در حالی که امروزه ما برای داشتن قطعهای یخ به کمپرسورهای پرسرصدا و مصرف بالای برق وابستهایم، نیاکان ما در بیش از دو هزار سال پیش، روشی را ابداع کرده بودند که در دل سوزانترین بیابانهای جهان، یخ را نهتنها تولید، بلکه برای تمام طول تابستان ذخیره میکردند. "یخچالهای خشتی"، یادگاری از دوران هخامنشیان و ساسانیان، نمونهای بارز از همزیستی هوشمندانه انسان با طبیعت سخت است.
راز معماری؛ از گنبد مخروطی تا دیوارهای قطور
یخچالهای قدیمی از سه بخش اصلی تشکیل میشدند: حوضچه تولید یخ، دیوارهای بلند سایهانداز و مخزن گنبدی شکل. معماران باستان دیوارهای بسیار بلندی (گاهی تا 15 متر) در جهت شرق به غرب میساختند تا در طول روز، حوضچههای آب در سایه مطلق قرار بگیرند. در شبهای سرد کویری، آب داخل این حوضچهها بر اثر سرمای تابشی منجمد میشد.
تکنولوژی نانو در عهد باستان!
یکی از شگفتانگیزترین بخشهای این سازهها، ملات بهکار رفته در آنهاست که به «ساروج» شهرت دارد. این ترکیب که از ماسه، آهک، سفیده تخممرغ، خاکستر و لوئی (نوعی نی) ساخته میشد، نه تنها در برابر نفوذ آب کاملاً مقاوم بود، بلکه به عنوان یک عایق حرارتی فوقالعاده عمل میکرد و مانع از ورود گرمای محیط به داخل مخزن میشد.
بادگیرها؛ ریههای تنفسی یخچال
در بالای بسیاری از این گنبدهای خشتی، بادگیرهایی تعبیه شده بود. این بادگیرها با هدایت جریان هوا به داخل و بهرهگیری از پدیده تبخیر، دمای داخل مخزن را حتی در چله تابستان در مرز انجماد نگه میداشتند. هوای گرم به دلیل سبک بودن از حفره بالای گنبد خارج میشد و هوای خنک در پایین باقی میماند.
چرا امروز به این دانش نیاز داریم؟
در عصر بحران انرژی و گرمایش زمین، بازخوانی دانش ایرانیان باستان در مدیریت منابع و استفاده از انرژیهای پاک (باد و سرمای شبانه)، میتواند الهامبخش معماران نوین باشد. یخچالهای خشتی ثابت کردند که با شناخت درست از قوانین فیزیک، میتوان بدون آسیب به محیط زیست، سختترین شرایط اقلیمی را مهار کرد.