وقتی مغزتان علیه خوشبختی شما عمل می‌کند؛ حقیقت شوکه‌کننده پدیده «خوگیری» را بخوانید + ویدئو

به گزارش سرویس روانشناسی سوفیانیوز، گاه در موقعیت‌هایی قرار می‌گیریم که در ابتدا برایمان آزاردهنده، ناهنجار یا حتی غیرقابل‌تحمل است. اما با گذشت زمان، اتفاق عجیبی در سیستم عصبی و ادراکی ما رخ می‌دهد: حساسیت ما نسبت به آن شرایط به‌تدریج کاهش می‌یابد. در روان‌شناسی، به این فرآیند «خوگیری» گفته می‌شود.

چرا ما بوی محیط‌های سمی را حس نمی‌کنیم؟

خوگیری نوعی مکانیسم دفاعی است که مغز برای حفظ انرژی و بقا از آن استفاده می‌کند. وقتی مغز در معرض یک محرکِ مداوم (چه یک بوی بد، چه تنش‌های محیطی یا فشارهای روانی) قرار می‌گیرد، پس از مدتی تصمیم می‌گیرد آن محرک را به عنوان «پس‌زمینه» یا «بخش عادی زندگی» دسته‌بندی کند.

در واقع، سیستم هشداردهنده‌ی ما در برابر آن موقعیت خاص «خاموش» می‌شود. این اتفاق در ظاهر کمک می‌کند که فرد با آرامش بیشتری در آن وضعیت باقی بماند، اما یک خطای شناختی خطرناک را نیز به همراه دارد: فرد دیگر متوجه نیست که در محیطی ناسالم یا در موقعیتی که به روان او آسیب می‌زند، قرار دارد.

پیامدهای این «عادی‌سازی» در زندگی

وقتی «حسگرهای» روانی فرد در برابر شرایط نامطلوب خاموش می‌شوند، دو اتفاق اصلی می‌افتد:

• کاهش قدرتِ تصمیم‌گیری: فرد به دلیل عادت کردن به رنج یا تنش، دیگر انگیزه‌ای برای تغییر شرایط پیدا نمی‌کند، چرا که آن را به عنوان «واقعیت موجود» می‌پذیرد.

• بومیدگیِ درونی: وقتی فرد برای مدتی طولانی در یک موقعیت آسیب‌زا می‌ماند، «خودِ واقعی» و نیازهای اصیلش در زیر لایه‌های عادت مدفون می‌شود. به بیان دیگر، فرد به قدری با شرایطِ بیرونی سازگار می‌شود که دیگر صدای درونی خودش را نمی‌شنود.

چگونه هوشیاری خود را بازیابی کنیم؟

برای اینکه در تله‌ی «خوگیری» نیفتیم، لازم است به‌صورت آگاهانه «فاصله‌گیری» ایجاد کنیم. تمرین‌های «حضور ذهن» کمک می‌کنند تا فرد بتواند از وضعیت موجود فاصله بگیرد و به آن با نگاهی تازه و فارغ از عادت‌ها بنگرد.

نکته پایانی

سلامت روان یعنی توانایی تشخیصِ زودهنگامِ ناهنجاری‌ها. اجازه ندهید «عادت» شما را به وضعیتی راضی کند که روح و روانتان در آن در حال فرسایش است. گاهی لازم است فقط یک قدم به عقب بردارید تا دوباره «بو»ی محیط را حس کنید و متوجه شوید کجا ایستاده‌اید.